मुख्य सामग्री पर जाएं
7 मई 2026 · 7 May 2026

वंदे मातरम का अपमान दंडनीय अपराध

Insulting Vande Mataram is a punishable offence

वंदे मातरम — बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय रचित (आनंदमठ, 1880s); भारत का राष्ट्रीय गीत।

मुख्य तथ्य

  • 'वंदे मातरम' का अपमान दंडनीय अपराध।
  • वंदे मातरम — राष्ट्रीय गीत (बंकिमचंद्र; 'आनंदमठ')।
  • राष्ट्रगान 'जन गण मन' के समान सम्मान (1950)।
  • राष्ट्रीय सम्मान अपमान निवारण अधिनियम 1971।
  • राष्ट्रीय प्रतीकों का सम्मान — अनुच्छेद 51A।
'वंदे मातरम' का अपमान दंडनीय अपराध होने की चर्चा हुई। 'वंदे मातरम' (बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय द्वारा रचित, उपन्यास 'आनंदमठ' से) भारत का 'राष्ट्रीय गीत' (national song) है, जिसे संविधान सभा ने राष्ट्रगान 'जन गण मन' के समान सम्मान का दर्जा दिया (1950)। यह स्वतंत्रता संग्राम का एक प्रेरक प्रतीक रहा। राष्ट्रीय प्रतीकों (राष्ट्रगान, राष्ट्रीय गीत, राष्ट्रध्वज) का अपमान राष्ट्रीय सम्मान अपमान निवारण अधिनियम, 1971 (व अन्य प्रावधानों) के तहत दंडनीय हो सकता है। राष्ट्रीय प्रतीकों का सम्मान अनुच्छेद 51A (मौलिक कर्तव्यों) से भी जुड़ा है। यह कला-संस्कृति, संवैधानिक मूल्य व राष्ट्रीय विरासत से जुड़ा है।

🎯 परीक्षा में कैसे आएगा

राष्ट्रीय गीत, राष्ट्रीय गौरव अधिनियम व स्वतंत्रता आंदोलन इतिहास/राजव्यवस्था में पूछे जाते हैं।

📚 संबंधित स्थायी GK

वंदे मातरम — राष्ट्रीय गीत; बंकिमचंद्र ('आनंदमठ')। राष्ट्रगान के समान सम्मान (1950)। राष्ट्रीय सम्मान अपमान निवारण अधिनियम 1971। अनुच्छेद 51A।

✨ RajAI— RAS Prelims Expert

संबंधित समसामयिकी